Głogówek Online
 
29 | 06 | 2017
Johannes Chrząszcz - teolog i historyk Drukuj
Historia - Sylwetki
Autor: Albert Szyndzielorz   
Piątek, 29 Czerwiec 2007 20:29

Ur. 27 kwietnia 1857 r. w Mionowie, zm. 26 lutego 1928 w Pyskowicach; teolog i historyk.

Jahannes Chrzaszcz
Pochodził z rodziny chłopskiej Josefa i Marianny z domu Hupka. Szkołę podstawową ukończył w Wierzchu. Od dzieciństwa wykazywał zainteresowania humanistyczne. Szczególnie duży wpływ na chłopca miał chłop Ignacy Dziadek, właściciel sporej biblioteki, znający język łaciński, autor bajek i kilku sztuk dla dzieci, poseł do parlamentu niemieckiego w 1948 r.

Na duże zdolności Hohanbesa zwrócił uwagę inspektor szkolny Kadlubetz pochodzący z Nowego Browińca. Wraz z księdzem Massorzem poradzili matce, aby wysłała syna na naukę do Gimnazjum, a potem na studia. Zdolnego chłopca przeniesiono do wyższej klasy chłopców w Głogówku, przygotowującej do nauki w Gimnazjum. Od 1971 r. uczył się w Gimnazjum w Głubczycach, a od roku 1873 w Niższym Seminarium Duchownym i równocześnie w Gimnazjum św. Macieja (St. Matthias-Gymnasium) we Wrocławiu

Wraz z nastaniem kulturkampfu seminarium w 1875 r. zostało zamknięte, wobec czego Chrząszcz kontynuował naukę w Gimnazjum w Opolu, które ukończył w 1877 r. Ponownie wrócił do Wrocławia i rozpoczął trzyletnie studia teologiczne na uniwersytecie. Skoro i tu kierunek został zamknięty udał się do Pragi, gdzie 5 października 1880 r. ponownie zaczął studia teologiczne. 15 lipca 1881 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Został kapelanem zamkowym i nauczycielem syna hrabiego Strachwitza w Chróścinie Opolskiej. Ponadto sprawował opiekę duszpasterską w parafii pozbawionej proboszcza. Gdy po załagodzeniu antykościelnego kursu kulturkampfu do parafii wrócił proboszcz, ks. Chrząszcz pojechał do Rud Raciborskich.

W latach 1883-1980 był katechetą w Gimnazjum w Gliwicach, w 1888 r. otrzymał stopień doktora na Uniwersytecie Wrocławski. Od listopada 1890 r. był proboszczem w Pyskowicach; później został dziekanem. W Pyskowicach pozostał do końca życia. Jako proboszcz wiele zrobił dla kościoła (instalacja elektryczności, zakup nowych dzwonów itp.), a także dla lokalnej społeczności, opiekując się biednymi, dbając o dokształcenie rolników i wspierając rozwój rzemiosła.

Największą pasją ks. Chrząszcza była historia Górnego Śląska. Jego osiągnięcia w badaniu przeszłości Śląska były tak znaczące, że nawet Uniwersytet Wrocławski zaproponował wiejskiemu proboszczowi wykłady. W 1905 r. był współzałożycielem Muzeum Górnośląskiego w Gliwicach. Jeszcze w 1904 r. z udziałem ks. Chrząszcza opracowano statut dla Górnośląskiego Towarzystwa Historycznego (Oberschleisischer Geschichtsverein) z siedzibą w Opolu. Towarzystwo rozpoczęło działalność w tym samym roku, wtedy też zaczęto wydawać pismo „Oberschleisische Heimat”, którego Chrząszcz był najpierw zastępcą redaktora naczelnego, potem, od 1913 r. redaktorem naczelnym. Równocześnie objął funkcję prezesa Towarzystwa. Publikował bardzo wiele, zarówno piśmie prze siebie redagowanym, jak i w innych. Napisał historie wielu miejscowości na Górnym Śląsku, m. in. Prudnika, Białej Prudnickiej, Krapkowic, Pyskowic, Toszka, Gliwic, Mionowa, Wierzchu. Był autorem historii wielu kościołów i klasztorów. Dorobek jego jest ogromny – 161 pozycji. Warto dodać, że do badań nad dziejami Górnego Śląska zachęcił go ks. Augustyn Weltzel z Tworkowa, swego czasu najwybitniejszy znawca dziejów tego regionu zwany „Śląskim Tacytem”. Chrząszcz pisał zarówno po polsku jak i po niemiecku: w pierwszym języku wydawał modlitewniki i pozycje o charakterze popularnym, w drugim – prace naukowe. Był poliglotą, znał niemiecki, polski, czeski, łaciński, grecki i hebrajski.

Dziś niektóre jego twierdzenia straciły na aktualności, nie można jednak podważyć jego ogromnej zasługi w popularyzowaniu historii Górnego Śląska. W uznaniu zasług władze kościelne nadały mu tytuł arcykapłana. W 70. rocznicę swoich urodzin otrzymał od wojewody katowickiego 1000 marek na dalsze badania naukowe. Pieniądze te natychmiast przekazał na konto Towarzystwa Historycznego. Natomiast władze miejskie podarowały mu jego portret namalowany przez Lukasa Mrzygloda z Pyskowic. Obraz ten przekazał miejscowemu muzeum. 

Literatura:

  • Nowacki A., Lebensbilder schleisischer Priester, Breslau 1939, s. 145-153.
  • Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Katowice 1965, s. 320.
  • Ogrodziński W., Chrząszcz Jan [w:] Polski słownik biograficzny, Kraków 1937, t.3, s. 476.
  • Słownik biograficzny katolickiego duchowieństwa śląskiego XIX i XX wieku, pod red. M. Patera, Katowice 1996, s 68-69.
  • Schmidt J., Johannes Chrząszcz, „Zeszyty Gliwickie”, Gliwice 1999, nr 22, s. 47-53.

Artykuł ukazał się w „Ślązacy od czasów najdawniejszych do współczesnych”, pod red. J. Rostropowicz. Publikacja w serwisie Głogówek Online za zgodą autora.  

Zmieniony: Sobota, 29 Listopad 2008 22:01