Głogówek Online
 
24 | 10 | 2017
Hrabina Benigna Polyxena Oppersdorff Drukuj
Historia - Sylwetki
Autor: Joanna Rostropowicz   
Niedziela, 15 Lipiec 2007 13:07

Ur. 11 października 1594 r., zm. 2 maja 1631 r. w Głogów­ku; filantropka.

Jej ojcem był Anselm Baron von Promnitz, matką Hedwig von Nostitz. 26 czerwca 1616 r. Benigna Polyxena wyszła za mąż za Georga III von Oppersdorffa, pana na Głogówku. Jego to działalności kulturalnej oraz szeroko zakrojonej akcji budowlanej miasto tak wiele zawdzię­czało. Benigna Polyxena urodziła dziesięcioro dzieci (ośmiu synów i dwie córki), z których sześcioro zmarło za jej życia, dwoje wkrótce po jej śmierci.

Zamek w Głogówku - sztych z 1644, źródło: Oberschleisisches Janrbuch, 1993, s.71

Zapisała się w pamięci głogóweckiej społecz­ności jako wielka filantropka. W mowie po­grzebowej wygłoszonej przez kaznodzieję-jezuitę w czasie jej pogrzebu podkreślono, że wzo­rem postępowania Benigny Oppersdorff była św. Jadwiga Śląska. Podobnie jak księżna z Trzeb­nicy dbała o budowę kościołów, tak Benigna Polyxena na własny koszt odnowiła zrujnowa­ny kościółek Corpus Christi (Ciało Chrystusa) na przedmieściu Głogówka, kazała ozdobić wspa­niałymi malowidłami i zakupiła dlań kilka cen­nych obrazów. Tak jak św. Jadwiga nie opusz­czała okazji do uczestniczenia we mszy św.; po­dobno była osobą o wyjątkowym charakterze. Kobiety pochodzące ze szlachetnych rodów - podkreślał kaznodzieja - są zazwyczaj wyjątko­wo wrażliwe i wybuchają gniewem, gdy zostaną urażone nawet jednym słowem. Tymczasem Benigna Polyxena nigdy nie dawała po sobie znać jakiegokolwiek wzburzenia z tego powo­du, że ktoś się do niej nieodpowiednio odez­wał. Wzorem św. Jadwigi dbała o potrzebują­cych i chorych. Szczególną troską otaczała wdo­wy i sieroty, zaopatrując je w żywność i ubra­nia. Często kazała suto zastawiać stoły, do któ­rych sadzała biednych i żebraków i osobiście im usługiwała. Otoczyła również opieką szpita­le, karmiła i przyodziewała chorych. Jak zaświad­cza kaznodzieja, z poddanymi rozmawiała jak z równymi sobie.

Epitafium Reichsgrafa Georga III Oppersdorffa i jego małżonki Benigny Polyxeny w kaplicy przy kolegiacie w Głogówku. zdj. St. Jaszczyszyn
Georg III von Oppersdorff uwiecznił imię hrabiny w poezji, tworząc na jej cześć zbiór utworów łacińskich wyrażających swój żal i miesz­kańców Głogówka po jej odejściu. Poeta wy­chwala w nich Benignę jako najpiękniejszą oz­dobę swojej rodziny i całego miasta, pisze o łzach biednych, wdów i sierot z Głogówka i okolic, którzy utracili szczodrą opiekunkę. W dziele Dialogus lacrymabilis (Rozmowa we łzach) zmarła hrabina urasta do rangi świętej, jest nazywana drugą Jadwigą Śląską:

 

    Altera Slesiadum Princeps et Mater egentium Hedwigis periit, nostra Benigna Comes.
    (Umarła matka ubogich, nasza hrabina Benigna druga księżna śląska jak święta Jadwiga)
    [Przekład z j. łacińskiego: Joanna Rostropowicz]

Poeta pragnie, żeby jej sława się szerzyła na Śląsku: „Nec tua Slesiacis fama silescat agris" (Niech nie zamilknie twa sława po szerokim Śląsku).

Wśród utworów hrabiego najwartościow­szy jest zbiór 44 elegii wraz z rycinami, stano­wiący typową dla okresu baroku księgę emblematyczną. Zawarte w nich utwory, pełne smut­ku i refleksji nad przemijaniem, są prawdziwy­mi perełkami śląskiej literatury barokowej, które nie tylko zadecydowały o poczesnym miej­scu hrabiego w historii śląskiej literatury, ale też uwieczniły Benignę Polyxenę i miłość jej męża:

    Benigno, plon twego życia dojrzewa w słońcu
    twe żniwo bieleje w upale. Więc Bóg wyrzekł słowa: ten kłos jest dojrzały,
    2iarna dojrzały w sam raz. Zatem o Kioto, do łanu przyłóż kosę,
    ty wiesz jak przerwać krótkie życia chwile. Niech ręce aniołów w snop ułożą kłosy,
    Benigna za ziarno otrzyma nagrodę bez końca.
    [Przekład z j. łacińskiego: Joanna Rostropowicz]

Pamiątką w Głogówku po Benignie Polyxenie i jej kochającym mężu jest grobowiec w kształcie ołtarza, z czarnego, polerowanego marmuru, zbudowany w kościele parafialnym w 1634 r. przez Georga III Oppersdorffa. Po lewej stro­nie znajduje się posąg hrabiego klęczącego na poduszce, z nabożnie złożonymi rękami, po prawej postać hrabiny Benigny Polyxeny, któ­ra klęcząc, modli się pogrążona w głębokim zamyśleniu. Na pomniku widnieje łaciński na­pis o następującej treści:

„Bogu Jedynemu w Trójcy Świętej pomnik ten zbudował w roku 1634, za swego życia, Georg, Świętego Cesarstwa Rzymskiego Graf von Oppersdorff, Freiherr von Aich und Friedstein, pan na Głogówku, wójt Górnych Łużyc, kapitan Głogowa, radca i kamerdyner Jego Cesarskiej Mości, po po­chowaniu w tymże ojcowskim grobowcu w bólu i cier­pieniu ośmiorga swoich dzieci w różnym wieku i bar­dzo ukochanej, wielce pobożnej, jaśnie pani Be­nigny Polyxeny, córki znakomitego rodu Frei­herrów von Promnitz, za wyjątkiem serca, które znaj­duje się w kościele Franciszkanów.

Na część Wszechmocnego Boga i Bogurodzicy Maryi i Wszystkich Świętych na pamiątkę jego i całej jego rodziny z miłości do ukochanej Benigny, z którą przeżył 14 lat, 10 miesięcy i 8 dni w zgodzie, i którą będzie wiecznie kochał. Ty, który to czytasz, pomódl się!" [Przekład z j. łacińskiego: Joanna Roslropowia)

Natomiast nad wejściem do kościoła znaj­duje się obraz pochodzący z 1632 r. przedsta­wiający Georga III i jego żonę Benignę wraz z ośmioma synami i dwiema córkami.

Literatura

  • Georgi Comitis ab Oppersdorff, Theatrum   Posthumi Honoris Benignae Polyxenae Prumnkianae S.R.I Comitissae ab Oppersdorff, 1631.
  • Konietzny T., Bausteine zur oberschlesischen Landeskunde, Berlin  1997, S. 116-123.
  • Rostropowicz   J., Georg III. von Oppersdorff, ein neulateinischer Dichter aus Oberglogau, [w:] Die oberschlesische Literaturktndschaft im 17. Jahrhiundert, Hrsg. G. Kosellek, Bielefeld 2001, S. 125-134.
  • Rostropowicz   J., Georga von Oppersdorffa z Głogówka księgi emblematyczne, [w:] Studia Neolatina. Rozprawy i szkice dedykowane profesor Marii Cytowskiej, pod red. M. Mejora i B. Milewskiej-Waźbińskiej, Warszawa 2003, s. 147-158.

Tekst pojawił się w Ślązacy od czasów najdawniejszych do współczesności II pod redakcją Joanny Rostropowicz, Górnośląskie Centrum Kultury i Spotkań im. Eichendorffa w Łubowicach Fundacja Nauki i Kultury na Śląsku, Łubowice – Opole 2006. Publikacja w Głogówek Online za zgodą autorki.

 

Zmieniony: Piątek, 27 Luty 2009 17:44