Głogówek Online
 
29 | 03 | 2017
Paul Ondrusch Drukuj
Historia - Sylwetki
Autor: Albert Szyndzielorz   
Poniedziałek, 09 Lipiec 2007 15:13
Paul Ondrusch - ślady Jego twórczości w naszym mieście

Urodził się 4 czerwca 1875 r. w Głubczycach w rodzinie stola­rza - artysty Karola i matki Anny z domu Granet, jako drugie z 12 dzieci. Od najmłodszych lat uczył się i pra­cował w ojcowskim warsztacie, wykazując wybitne zdolności rzeźbiarskie w drewnie. Po ukończeniu szkoły podstawowej ojciec wy­słał go do szkoły drzeworytownictwa w Würbenthal (obecnie Vrbno nad Opawą), którą jako wyjątkowo zdolny uczeń ukoń­czył w jednym roku. Już w wieku 15 lat wyko­nał dla kościoła w Głubczycach naturalnej wielkości rzeźbę Chrystusa oraz brał udział w projektowaniu i wykonaniu m. in. ambony oraz ołtarza św. Floriana w kościele św. Anny w Głubczycach.

Po nauce w szkole drzeworytnictwa, dzię­ki poparciu hr. Oppersdorffa z Głogówka, w latach 1894 - 1901 studiował w Akade­mii Sztuk Pięknych w Monachium. Na czwartym roku studiów uzyskał najwyższą nagrodę Akademii — wielki srebrny medal za naturalnej wielkości rzeźbę Judasza.

Po studiach, w 22 roku życia, mimo wie­lokrotnie ponawianych propozycji objęcia profesury na Akademii, Ondrusch wrócił do rodzinnych Głubczyc, podejmując pra­cę w skromnym warsztacie ojca. Mieścił się on w istniejącym do dziś domu przy ul. Kościelnej (okno wystawowe obecnej kawiarni „Irys" było oknem pracowni On­druscha). Wychowywany w religijnej ro­dzinie swój talent poświęcił sztuce sakral­nej. Chwale boskiej miały służyć krzyże, ołtarze, ambony, postacie świętych, a szczególnie figury Matki Boskiej. Arty­sta także malował, ale przed wszystkim rzeź­bił w kamieniu i drewnie.

Najwięcej jego prac spotykamy w Głub­czycach (m. in. w kościele parafialnym, klasztorze franciszkanów, płaskorzeźby nad wejściami do domów) oraz w kościołach okolicznych miejscowości: Grobniki, Bra­nice, Boboluszki, Dzierżysław, Pomorzowice. Są to ołtarze, ambony, balustrady orga­nowe, stacje dróg krzyżowych, konfesjonały, rzeźby świętych. Jego dzieła znajdujemy także w wielu miastach ślą­skich: Koźlu, Prudniku, Nysie, Bielawie, Miasteczku Śląskim, Chorzowie, Gliwicach. Wiele prac zostało wykonanych wspólnie z ojcem Karolem. Do nich zaliczamy ołtarze w Debrzycach, Grobnikach (1904), Lisięci­cach (1887), Nowej Wsi, Rakowie, Zawiszycach, Zubrzycach.

Na bogatym artystycznym szlaku twór­czości Ondruscha znalazł się także Głogówek, a to za sprawą pana zamku, któremu artysta zawdzięcza swój rozwój i twórczy awans poprzez wsparcie finansowe stu­diów. Był nim X-ty ordynat Hans Georg von Oppersdorff (1889 - 1930), jedna z barwniejszych postaci głogóweckiego majoratu. Warto wspomnieć kilka stów o tej postaci. Urodził się w Głogówku w 1866 roku, w 1890 poślubia w Rzymie Do­rotheę księżnę Radziwiłł (ur. w 1871r.w Ze­grzu k. Warszawy). W latach 1907-1918 członek niemieckiego Reichstagu z ramie­nia Centrum (później bezpartyjny). Było ewenementem, iż członek niemieckiego rodu arystokratycznego w czasie plebiscy­tu w 1921 r. optował za Polską. Z tego mał­żeństwa urodziło się trzynaścioro dzieci (w tym trzy pary bliźniąt). Ich córki poślubiły przedstawicieli polskich rodów szlachec­kich (Sczanieccy, Sapiehowie, Druccy -Lubeccy). Dwóch synów (Franz i Konstan­tin) zostało w 1944r. adoptowanych przez Władysława ks. Radziwiłła (do swojego na­zwiska dodali nazwisko Radziwiłł). Przed­ostatni właściciele (ostatnim był do 1945r. Jego syn Wilhelm Karol) zmarli i zostali po­chowani w Lourdes (Dorothea w 1947r., Hanswl948r.).

Dla swojego dobroczyńcy hr. Oppers­dorffa Ondrusch wykonał naturalnej wiel­kości rzeźbę Chrystusa (do rodzinnego grobowca), popiersie hrabiny i ich dzieci, popiersie hr. Talleyranda oraz rzeźbę Judasza w drzewie hebanowym. Wyrzeźbił tak­że św. Dorotę odlaną następnie w brązie. Niestety ślad po wymienionych pracach zaginął w czasie ostatniej wojny.

Wyobrażenie o artystycznym kunszcie Paula Ondruscha możemy sobie wyrobić na podstawie dwóch zachowanych dzieł. Jedną z nich jest kamienna rzeźba z pia­skowca „Chrystus niosący krzyż" z 1903 roku (z wymownym gestem podniesionej ręki). Znajduje się ona na murze obronnym pomiędzy kościołem klasztornym, a budyn­kiem dawnej straży miejskiej (ul. Dąbrow­skiego). Druga rzeźba to drewniana „Mat­ka Boska z Dzieciątkiem" z początku ub. wieku. Podziwiać ją możemy w Muzeum Regionalnym przy ul. Słowackiego. Pier­wotnie znajdowała się w niszy bogato ukształtowanego szczytu kaplicy zamko­wej (od strony południowej). W trakcie organizowania w 1975 r. przez Towarzystwo Miłośników Głogówka Muzeum Regional­nego rzeźbę zdjęto i zabezpieczono w zam­kowej sali ekspozycyjnej. Kiedy w 1976 r. MŚO z Opola urządziło Muzeum Jana Cy­bisa rzeźba ta, do czasu likwidacji MJC w 1993r, znajdowała się w udostępnionej zwiedzającym kaplicy zamkowej. To tutaj (w latach 70-tych) zaskoczyła ona zwiedza­jących i wprawiła ich w ogromne wzrusze­nie, ponieważ rozpoznali w niej pracę... ojca i dziadka. Było to niesamowite wrażenie dla rodziny Ondruscha, która przyjechała zza „żelaznej kurtyny" do stron ojczystych i przypadkowo natknęła się na rodzinne pa­miątki. Po ponownym zorganizowaniu w 1995 roku Muzeum Regionalnego rzeź­ba Matki Boskiej znalazła się w ekspozycji w sali poświęconej historii zamku i Oppers­dorffom. Kolejna reorganizacja Muzeum dokonana przez jej nowe kierownictwo spowodowała przeniesienie rzeźby do Baszty.

W 1902 roku Ondrusch żeni się z uro­dzoną w 1880 r. Marthą01brich(miał z nią 6 dzieci). Przez cztery lata uczestniczy w I wojnie światowej. Ojciec zmarł w 1914r., a matka w 1916. Po śmierci pierwszej żony (1,923) żeni się ponownie. Z małżeństwa z Emmą Werdecker miał jeszcze dwójkę dzieci.

W roku 1945 wyjeżdża z żona i dwójką najmłodszych dzieci do Niemiec. Jego pra­ce znajdują się m. in. w Oldenburgu, Escher­shausen, Wiesbaden oraz w prywatnych rękach. Zmarł 29 sierpnia 1952 roku w Untermühlhaus w wieku 77 lat.

Artykuł ukazał się w Życiu Głogówka (kwiecień 2003). Publikacja w serwisie Głogówek Online za zgodą autora.