Głogówek Online
 
16 | 08 | 2017
Zasłużony nauczyciel biologii Paweł Szotkowski (1924-1996) Drukuj
Historia - Sylwetki
Autor: Grzegorz Kopij   
Sobota, 02 Sierpień 2008 09:12
W dniu 8 marca 1996 r. po długoletnich cierpieniach zmarł w Głogówku dr hab. Paweł Szotkowski zasłużony nauczyciel biologii, florysta i fitosocjolog, współtwórca regionalnego ekorozwoju Opolszczyzny. Za wybitne osiągnięcia zawodowe i społeczne został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1982), Srebrnym (1974) i Złotym (1975) Krzyżem Zasługi, Medalem XL – lecia PRL (1984), Medalem KEN (1978), Odznaką Zasłużony Opolszczyźnie (1977) oraz Srebrną (1975) i Złotą (1982) Honorową Odznaką LOP w Dolnej Komnej.
Urodził się 11 stycznia 1924 r. w Dolnej Komnej na Zaolziu w Czechosłowacji, w rodzinie polskiej. Uczyć się lubił już od wczesnego dzieciństwa. Nie zniechęciła go do nauki ani daleka droga (9 km), którą musiał codziennie pieszo pokonywać, ani niesprzyjające warunki atmosferyczne, zwłaszcza zimą (teren górski), częste zmiany języka nauczania (polskiego i czeskiego), a potem wojna, śmierć ojca i brak środków materialnych. Już w wieku pięciu lat rozpoczął naukę w szkole podstawowej (najpierw polskiej, potem czeskiej) w Mostach koło Jabłonkowa. W latach 1936 – 1939 uczęszczał do czeskiej szkoły wydziałowej (mĕštánská škola) w Jabłonkowie.
 

Tuż po zakończeniu wojny w 1945 r., rozpoczął naukę w Liceum Pedagogicznym w polskim Cieszynie. Mimo początkowych trudności z językiem polskim egzamin dojrzałości zdał z wyróżnieniem. Jako człowiek z pogranicza dwóch kultur stanął przed ważką decyzją wyboru: zostać na Zaolziu w Czechosłowacji, gdzie spędził całe dzieciństwo i młodość, czy osiedlić się w Polsce; wybrał tę drugą możliwość. Ówczesne władze woj. śląskiego skierowały go do pracy do Szkoły Podstawowej w Niwnicy koło Nysy. Tak znalazł się na Opolszczyźnie, jak sam kiedyś wyznał, jego drugiej Ojczyźnie, chociaż w Polsce nie miał żadnej rodziny.

 

Po roku pracy w Niwnicy, zatrudniony został (również przez rok) w Szkole Podstawowej nr 3 w Nysie, a w latach 1950 – 1954 w organizacjach młodzieżowych. W latach 1954 – 1957 był nauczycielem biologii w Szkole Podstawowej w Starym Koźlu koło Kędzierzyna – Koźla, w latach 1957 – 1964 – w Szkole Podstawowej w Kędzierzynie – Azotach, w latach 1964 – 1968 – w Liceum Pedagogicznym w Głogówku, w latach 1968 – 1970 jako dyrektor Szkoły Podstawowej nr 2 w Głogówku, a potem, aż do przejścia na emeryturę w 1984 r., w Zespole Szkół Rolniczych w Komornie koło Kędzierzyna.

 

Pamięć urzekającej pięknem przyrody Beskidów i wspomnienia z lekcji biologii prowadzonych przez mgr J. Gałuszka w Liceum Pedagogicznym w Cieszynie spowodowały, że jego pasją życiową stalą się florystyka. Po zdaniu egzaminu maturalnego w 1948 r., kontynuację nauki uniemożliwił brak środków materialnych. Kiedy tylko je zdobył, zapisał się w 1951 r. na studia zaoczne na Wydziale Biologii i Nauki o Ziemi w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Łodzi, uzyskując w 1956 r. pierwszy stopień studiów wyższych z wyróżnieniem. W latach 1961 – 1964 zaocznie kontynuował studia biologiczne na Uniwersytecie Łódzkim. Pracę magisterską pod tytułem Chwasty buraka cukrowego w powiecie kozielskim (“Zesz. Przyr. OTPN”, 5: 67 – 79, 1965) wykonał w Katedrze Systematyki i Geografii Roślin UŁ pod kierunkiem prof. J. Mowszowicza. W 1969 r. otworzył przewód doktorski na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Pracę doktorską Flora synantropijna portów rzecznych górnej Odry (“Botanika Slovaca” 3: 97 – 101, 1977), której promotorami byli prof. J. Kornaś, i prof. J. Walas bronił w swoją 50 rocznicę urodzin. W dn. 9 listopada 1990 r. uchwałą Rady Wydziału Akademii Rolniczej w Szczecinie (zatwierdzoną przez Centralną Komisję ds. Tytułów i Stopni Naukowych) otrzymał stopień naukowy dra hab. nauk rolniczych w zakresie agrotechniki.

 

Należał do nielicznych polskich botaników, którzy swą naukową działalność uprawiali poza ośrodkami uniwersyteckimi. Harmonijnie godził ją ze wzorowo wykonywaną pracą zawodową i bardzo aktywną działalnością społeczną. Umożliwiała mu to benedyktyńska pracowitość, wysoka samodyscyplina posunięta nieomal do granic ascezy i anielska cierpliwość. Spuścizna literacka dra hab. P. Szotkowskiego obejmuje 120 pozycji z zakresu fitosocjologii chwastów, synantropizacji flory, florystyki, ochrony przyrody i dydaktyki.

 

Badania fitosocjologiczne nad chwastami południowej Opolszczyzny rozpoczął w 1974 r. w ramach realizacji programu 104 Racjonalizacja chwastów segetalnych dla potrzeb rolnictwa, kierowanego przez Instytut Upraw i Gleboznawstwa Puław oraz częściowo w ramach prac Instytutu Upraw, Nawożenia i Gleboznawstwa Zakładu Ekologii Zwalczania Chwastów we Wrocławiu. Owocem tych badań było 15 prac, większość opublikowanych w “Zesz. Przyr. OTPN”. Dr hab. Szotkowski badał szczegółowo zespoły chwastów zbóż ozimych, kukurydzy, ziemniaków, buraków, rzepaku, lnu i bobiku oraz zmiany, jakie w tych zespołach zaszły w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat.

 

Badania nad florą synantropijną zainaugurował pracą doktorską o florze portów rzecznych górnej Odry. Praca ta wzbudziła żywe zainteresowanie także poza granicami Polski. Później kontynuował ten temat w Głogówku i okolicach.

 

W 1964 r. został przyjęty na Wydział Nauk Przyrodniczych Opolskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Tu został zachęcony do inwentaryzacji flory Śląska Opolskiego. Jogo wkład w rozwój badań togo regionu był ogromny. Opublikował szereg prac florystycznych w “Zeszytach Przyrodniczych OTPN”, “Chrońmy Przyrodę Ojczystą” i innych pismach. Obiektem jego szczególnych zainteresowań były niewielkie fragmenty lasów, jakie się jeszcze zachowały w dolinie Osobłogi (lewy dopływ Odry). Zaproponował do ochrony rezerwatowej kilka z nich: Las Bażantka, Las Błażejowice i Las Pisarzowice. Dokumentacja florystyczna tych terenów jest w przygotowaniu do druku.

 

Dr hab. Szotkowski władał płynnie językiem polskim i czeskim, dzięki temu, poprzez liczne recenzje, przybliżył polskim czytelnikom bogate czeskie piśmiennictwo florystyczne. Brał czynny udział w pracach LOP, organizował konkursy, obozy wędrowne, publikował wiele instrukcji, sprawozdań i interwencji.

 

Pracował z mrówczą energią i heroicznym poświęceniem do ostatnich dni życia bez żadnych bodźców zewnętrznych, mimo że los był mu tak bardzo przeciwny. Po 1990 r. stan jego zdrowia uległ dramatycznie pogorszeniu mimo to jeszcze w 1992 r. gorąco zachęcał mnie do współpracy w badaniach nad florą Gór Opawskich. Wkrótce potem rozdzielił nas los, dalej jednak utrzymywaliśmy kontakt.

 

Z Jego ostatnich listów wciąż, promieniował młodzieńczy zapał, niezmącona nadzieja, anielska pogoda i życzliwość. Tak pisał na miesiąc przed śmiercią: Po 11 latach wydrukowali mi “Florę miasta Głogówek” i “Florę synantropijną portów rzecznych górnej Odry”. Chciałbym je Panu sprezentować… Moja sytuacja jest teraz trudna. Przebywam wyłącznie w mieszkaniu. Zimę oglądam tylko przez okna… Nie mogę już czytać. Na maszynie piszę przy pomocy lupy. Dokucza mi także serce, żołądek i nerki… [od roku zaakceptowania prac]

 

Odszedł niezwykle prawy i szlachetny Człowiek, bezinteresownie oddany nauce i idei ochrony ojczystej przyrody. Skromny i nie narzucający nikomu swojej obecności. Jego nazwisko na trwałe związane jest z polską botaniką i ekorozwojem Śląska Opolskiego. Gdyby tereny zaproponowane przez Niego do ochrony uzyskały status rezerwatów, wyświadczylibyśmy Mu wielką pośmiertną przysługę.

 
 

Dr Grzegorz Kopij

 

RPA Losoto

 
PS. Dr Grzegorz Kopij wydał w RPA trzy ostatnie prace naukowe dr hab. P. Szotkowskiego, które nie doczekały się wydania w kraju. Do druku wspomnienia dr Grzegorza Kopija podał Roman Węglowski.

Tekst został opublikowany w Roczniku Głogóweckim 2001. Publikacja w Głogówek Online za zgodą TMG .

Zmieniony: Poniedziałek, 17 Grudzień 2012 19:32
 
Podobne artykuły: