Głogówek Online
 
24 | 10 | 2017
Co wiemy o drukarni zamkowej w Głogówku Drukuj
Historia - Artykuły i Opracowania
Autor: Ewa Pękalska   
Wtorek, 11 Czerwiec 2013 20:31

Dzięki mecenatowi Jerzego III Oppersdorffa zamek w Głogówku nazywany był "siedzibą muz"1. Jego właściciel wykazywał wiele dbałości o piękno i wygodę swojej siedziby i swojego otoczenia. Część jego poczynań na polu artystycznym nosi piętno dużego zaangażowania religijnego z jednej strony, z drugiej zaś świadczy o jego ambicjach politycznych i kulturalnych. Mecenat hrabiego rozpościerał się na wszystkie niemal dziedziny sztuki, a przede wszystkim na architekturę i literaturę, a co za tym idzie na drukarnię.

Poruszając temat drukarni zamkowej nie można pominąć biblioteki, która powstała na początku XVII wieku i już wtedy uważana była za jedną z najbogatszych bibliotek arystokratycznych na Śląsku. Dość wspomnieć, że w chwili przejęcia biblioteki przez Bibliotekę Śląską w 1946 roku zbiór liczył 12 tysięcy woluminów. Znajdowały się tam liczne manuskrypty i inkunabuły autorów wszystkich dziedzin wiedzy, a więc historyków, filozofów, teologów, poetów, astronomów i podróżników. Były to zbiory różnojęzyczne, nawet w języku hebrajskim, chaldejskim, arabskim i syryjskim2. Pan na Głogówku wspierał również przedsięwzięcia pisarskie osób przebywających w jego otoczeniu, drukując je często w oficynie zamkowej, tak jak to było w przypadku ojca Pawła Meltzera, którego kazanie żałobne nad grobem drugiej żony hrabiego Estery Barbary von Meggau zostało sumptem Jerzego III wydane.

Pochodzenie i data powstania drukarni nadwornej Oppersdorffów w Głogówku są nieznane. Wydaje się prawdopodobna teza Kaminsky'ego, że wyposażenie drukarni zostało wywiezione przez Jerzego III z jakiegoś miasteczka na Śląsku, być może przejęte po protestantach, a po rekatolicyzacji „sprezentowane” przez cesarza Oppersdorffowi za wierną służbę3. Do tej tezy przychyla się również Elżbieta Jabłońska - autorka pracy magisterskiej na temat drukarni w Głogówku4. Poddała ona również w wątpliwość dotychczas przyjmowaną datę rozpoczęcia działalności drukarni czyli rok edycji najwcześniejszego znanego utworu z podanym miejscem druku. Utwór ten powstał w 1631 roku jako panegiryk pośmiertny na cześć Benigny Polikseny von Promnitz - pierwszej żony Jerzego III. Jednak Elżbieta Jabłońska poddała wnikliwej analizie anonimowy druk zatytułowany „Gründlicher Bericht von der Ober-Glogauischen Rebellion, welche wider den Wolgebohrnen Herrn, Herrn Georg von Oppersdorff, Frey Herrn ... Im anno 1616 vorgenamben, Seithero contiquirt, und itzo zu Rechtlichen Entschied auf...” dotyczący wystąpień protestanckich na terenie dominium głogówieckim od czasów królowej Izabeli, przebiegu tych zajść i wyroku, jaki wydała komisja. Jak słusznie zauważa autorka wydanie takiego pisma leżało w interesie Jerzego III bowiem przedstawione tam argumenty oraz sam wyrok potwierdzały słuszność jego postępowania wobec protestantów5. Dzięki analizie zdobień użytych w obu drukach postawiła tezę o pochodzeniu starszego z nich z drukarni zamkowej w Głogówku, co znaczyłoby, że już w 1625 roku drukarnia pracowała.

Nieznana jest nam także ilość druków, które wyszły z drukarni Oppersdorffów. Dotychczas najobszerniejszy wykaz tytułów obejmował 28 pozycji, jednak dzięki przeprowadzonej przeze mnie kwerendzie i osobistych poszukiwaniach lista ta poszerzyła się o 5 tytułów. Drukarnia umieszczona była w wieży przy północnym skrzydle zamku, pod salą biblioteczną. Sądząc po drukach jakie z niej wyszły wyposażenie musiało być bogate. Posiadała z pewnością, oprócz zwykłej prasy drukarskiej, specjalną, szczególnie ciężką prasę do odbijania miedziorytów. Według autorki monografii o oficynie głogówieckiej w drukarni używano antykwa do wykonywania druków łacińskich i fraktury dla druków niemieckich. W drukach występuje pięć kompletów fraktury tekstowej różnej wielkości i jeden komplet nagłówkowy. Ponadto oficyna dysponowała, antykwą minuskułową w trzech rozmiarach, dwiema wielkościami kursywy tekstowej, jednym kompletem kapitalików kursywnych oraz aż siedmioma antykwy nagłówkowej. Dodatkowo w skład wyposażenia drukarni wchodziły stylowe inicjały występujące w dwóch wielkościach w antykwie i trzech we frakturze6.

Z pracujących na zamku drukarzy znamy nazwiska trzech: Michael Rehehorn, Georg Hancke (lata 40-ste XVII wieku) i Johann Kästner7. Michael Rehehorn był, jak pisze Konietzny pisarzem podatkowym w dobrach głogówieckich8, a od 24 października 1646 roku mieszczaninem w Głogówku. Wykonał on w latach 1631-1637 siedem znanych nam druków, w tym bogato ilustrowane miedziorytami „Theatrum posthumi Benignae Polixenae Promnicianae”. Od 1638 roku w drukarni pracuje Johann Kastner9, jednak w latach 40stych zmienia go Georg Hancke, który firmuje między innymi najpiękniejszy, zachowany do naszych czasów starodruk „Monumentum amoris...” - panegiryk poświęcony drugiej żonie hrabiego - Esterze Barbarze von Meggau. Hancke przyjął prawo miejskie 4 stycznia 1647 roku10. Johann Kastner pojawia się powtórnie jako drukarz na zamku w Głogówku na początku lat 50tych XVII stulecia.

Patrząc na lata wydań poszczególnych druków można zauważyć, że były lata, w których wychodziło kilka pozycji, jak również i takie kiedy nic nie drukowano. Wydaje się jednak, że przyczyną takiej sytuacji nie jest rzeczywista prze­rwa w działalności drukarni, lecz raczej brak zachowanych jej „owoców”. Szczególne zdziwienie budzi brak jakiegokolwiek druku pochodzącego z okresu pobytu w Głogówku króla Polski Jana Kazimierza i jego małżonki Marii Ludwiki Gonzagi, jak i odwiedzin króla Jana III Sobieskiego podczas pochodu na Wiedeń. Przyczyna zaginięcia tak wielu produktów drukarni leży w samym charakterze wydawanych przez nią pozycji, przy niewielkich nakładach i tradycji rozdawania druków okolicznościowych krewnym i przyjaciołom, a druków religijnych pielgrzymom i uczniom, łatwo ulegały one zagubieniu i niszczeniu.

Wielkość niniejszej rozprawy nie pozwala na przyjrzenie się bliżej każdemu z druków oficyny zamkowej, dlatego też pozwolę sobie opisać w kilku słowach te, które wydają się najciekawsze.

W 1630 roku Jerzy III wybudował Domek Loretański, będący kopią domku św. Rodziny w Loreto we Włoszech. Zapewne, aby wspomóc i natchnąć odpowiednim duchem pielgrzymów przybywających do Głogówka napisał fundator domku przewodnik po tym miejscu, będący jak głosi tytuł „małym podarunkiem” (Munusculum Domus Lauretanae Glogoviensis). Niestety sam druk nie zachował się do naszych czasów, choć zachowała się reprodukcja stro­ny tytułowej, będąca zarazem najstarszym widokiem Głogówka.

Warto również wspomnieć o niewielkiej książeczce również autorstwa Jerzego III Oppersdorffa - „Maria Mater Agonizantium” z 1642 roku. Jest to znany między innymi z literatury staropolskiej „podręcznik dobrej śmierci”, czyli książka budująca przeznaczona dla osób umierających. Zawarte w niej rady, napomnienia i modlitwy miały pomóc umierającemu uzyskać spokój duszy, przybliżyć go do Boga, a w końcu zapewnić Odkupienie.

Jednak najciekawszymi i najpiękniejszymi graficznie są dwa panegiryki żałobne wydrukowane po śmierci pierwszej i drugiej małżonki hrabiego. Idąc chronologicznie napotykamy wspominany często już wcześniej panegiryk poświęcony pierwszej żonie Jerzego III Oppersdorffa - Benignie Poliksenie von Promnitz, zmarłej 2 maja 1631. Ma on formę książki zawierającej 44 elegie łacińskie, dwa dialogi: jeden między płaczącym miastem Głogówkiem a rozumem, drugi - dialog żałobny pomiędzy hrabią, jego szwagierką, dworkami, biedakami, cieniem i poetą oraz kazanie pogrzebowe w języku niemieckim. Do autorstwa tego niezwykłego zbioru (za wyjątkiem mowy pogrzebowej) przyznał się na samym jego początku Jerzy III: „hanc ipsi moestissimus coniux Georgius Comes ab Oppersdorff D. Superioris Glogoviae ad posteros memoriam f. f.” („to sam najsmutniejszy mąż Georgius hrabia Oppersdorff pan Głogówka dla przyszłej pamięci uczynił”). Treścią elegii jest przede wszystkim żałość męża po śmierci żony, opisy jej pięknego, pobożnego życia i czystej duszy. Każdej elegii towarzyszy miedzioryt będący dopełnieniem wymowy wierszy. Są to przedstawienia symboliczne zwane również emblematami, w których istotną rolę odgrywają elementy herbu von Promnitz symbolizujące bohaterkę panegiryku. Niektóre ze scen posiadają swoje źródła w drukach o proweniencji jezuickiej, a będących podręcznikami cnót i dobrego życia, uczącymi jak żyć by zasłużyć na życie wieczne. Jednak najbardziej poru­szającym wydaje się miedzioryt otwierający zbiór, który ukazuje wnętrze sypialni na zamku. Na pierwszym planie widzimy łoże, na brzegu którego siedzą blisko obok siebie hrabia i jego żona, ponad nimi z obłoków wychylają się Bóg Ojciec i Chrystus. W tle umieszczono motto - fragment Ewangelii wg św. Jana: „Nikt do mnie nie przybywa, chyba że wezwie go Ojciec, który mnie posłał”11. Lecz nie to sprawia, że zatrzymujemy się nad obrazem dłuższą chwilę, nasz wzrok przyciąga siedząca para - czule objęta i zapatrzona w siebie, a hrabia czułym gestem dotyka twarzy żony. Mamy więc do czynienia z niezwykłym wyrazem miłości, co podkreślają jeszcze strofy elegii:

„Serce męża stało w objęciach ze słodkim sercem [żony], Kiedy Bóg powiedział: Ja was rozdzielę...”

Drugi z panegiryków „Monumentum amoris” - poświęcony zmarłej w 1644 roku Esterze Barbarze von Meggau - ma podobną formę jak poprzedni jednak bardziej rozbudowaną i kunsztowną. Składa się z trzech części. Pierwsza z nich to tekst prozatorski w języku łacińskim, druga zawiera 40 wierszy żałobnych, podzielonych na cztery grupy po dziesięć utworów i dodatkowo 4 elegie. Każdy utwór drugiej części opatrzony jest emblematem. Zakończenie panegiryku tworzy utwór prozą poświęcony Trójcy Świętej wraz z ilustracją oraz napisaną w języku niemieckim mową pogrzebową.

Utwór otwiera strona tytułowa bogato zdobiona, przedstawiająca, nawiązującą do ołtarza, strukturę architektoniczną. Po niej następują trzy ilustracje obrazujące obrzędy żałobne po śmierci Estery Barbary. Pierwsza z nich ukazuje nabożeństwo żałobne za zmarłą.

U dołu miedziorytu klęczą trzej zakonnicy12 i dwaj młodzieńcy (być może synowie zmarłej). Przed nimi, na stopniach ołtarza stoi służba liturgiczna a jeden mężczyzna klęczy - wyróżnia go przede wszystkim ubiór przepasany wstęgą i ujęcie z profilu. Możemy przypuszczać, że to sam Jerzy III. Pośrodku, zwrócony twarzą do modlących stoi biskup, za nim widzimy ołtarz ze świecznikami, Pismem Św. i kielichem oraz olbrzymie zasłonięte tabernakulum.

Po scenie nabożeństwa następuje ilustracja przedstawiająca wystawienie katafalku, który spoczywa na trójstopniowym wzniesieniu, w przeprutym arkadami pomieszczeniu. Na trumnie umieszczony jest krzyż i świeca, z boku naniesiony jest symbol „IHS” i „MRA”, a także herb von Meggau. Zwieńczenie katafalku piętrzy się ku górze w formie dużego świecznika i wypełnione jest wieloma symbolami: aniołkami z wawrzynem, kościotrupami, świecami etc.

Trzeci miedzioryt przedstawia „bramę triumfalną” - bramę do wiecznego życia - o trzech arkadach, z zawieszony­mi w nich płonącymi kagankami, zwieńczona rosnącą ku środkowi attyką z zapalonymi świecami i wypełniona tablicami z inskrypcjami. Na osi bramy, w jej szczycie stoi kościotrup z kosą w jednej a klepsydrą w drugiej dłoni. Te trzy ilustracje dają nam obraz obrządków jakie zostały odprawione po śmierci hrabiny.

W drugiej części utworu miedzioryty towarzyszą każdej elegii. I tak samo jak w przypadku „Theatrum posthumi” mamy do czynienia z przedstawieniami symbolicznymi, których rozwiązaniem są motta i elegie czyli z emblematami. Tym razem przedstawienia zostały wpisane w formę serca zakończonego fragmentem aorty, przenikającego się z łopatką - elementem herbu von Meggau. W górnych rogach prostokąta ujmującego tak powstałą formę znalazły się różnorakie akcesoria. W dolnych rogach ukazano trupie czaszki na skrzyżowanych piszczelach ubrane w rozmaite nakrycia głowy: turbany, kołpaki, kapelusze, peruki etc. Reprezentują one wszystkie stany i równocześnie śmiertelność ich przedstawicieli. Miedzioryty wraz z elegiami „opowiadają” o życiu doczesnym hrabiny, jej pobożności, trosce o rodzinę, dominium, o jej śmierci i wędrówce w zaświaty, gdzie zostanie powitana i wprowadzona przez poprzednią małżonkę hrabiego.

Ciekawym, przede wszystkim ze względów ikonograficznych, jest miedzioryt zamykający część z elegiami przedstawia on bowiem wnętrze dziedzińca zamku w Głogówku widziane w perspektywie razem z fragmentem fortyfikacji i ogrodu. Na umiesz­czony w elewacji herb von Oppersdorffów padają trzy promienie wychodzące od przedstawionej ponad zamkiem na chmurze Trójcy Św.

Poszukiwanie źródeł przedstawień emblematycznych w panegiryku „Monumentum amoris” prowadzi nas do ikonografii jezuickiej, zwłaszcza w redakcji Hermana Hugo13. Już sama forma pola - serca zakończonego u góry kawałkiem aorty jest dość częsta wśród dzieł natury emblematycznej XVII wieku i ma związek z jezuicką emblematyką serdeczną.

„Monumentum amoris” to zespół różnorodny treściowo i kompozycyjnie. Mamy tu stronice zapełnione ornamentem z typowym dla epoki „horror vacui” jak strona tytułowa, ale i puste przestrzenie większości miedziorytów. Grafika nie jest bezbłędna tak pod względem perspektywy, rysunki sylwetki ludzkiej (zbyt duże głowy, postacie sztywne i przysadziste), jak i technicznym, nie mniej jednak w wielu przypadkach artysta potrafi uzyskać wrażenie głębi i przestrzeni.

Nie wiemy kto jest twórcą miedziorytów do „Theatrum posthumi” i choć znamy sygnaturę grafika „Monumentum amoris” - H. G. Pfister, też nie wiele możemy o nim powiedzieć. Jedno wydaje się pewne pomysłodawcą kształtu ilustracji był niewątpliwie sam hrabia Jerzy III von Oppersdorff.

To co uderza przede wszystkim i zdaje się podwyższać wartość obu zbiorów to kapitalna obserwacja otoczenia, zdolność sugerowania szczegółu i bardzo mocne zaczepienie ilustrowanych scenek w otaczającej twórcę rzeczywistości. Te zbiory potrafią słowem i środkami artystycznymi kierować uczuciami oglądającego, wzbudzać je i wyciszać działając bardziej na ducha niż intelekt.

Druki oficyny zamkowej w Głogówku są świetnym świadectwem epoki, jej zwyczajów i mentalności, szczególnie w lokalnym, śląskim wydaniu. Są również odbiciem ciekawej indywidualności hrabiego von Oppersdorffa, człowieka na pewno nietuzinkowego, ale przecież równocześnie w jakiś sposób charakterystycznego dla swojej epoki. Uwagę zwraca umiejętność hrabiego w wykorzystywaniu druku jako oręża w walce politycznej i religijnej, narzędzia służącego do osiągnięcia zamierzonego celu.

Przypisy:

1Th. Konietzny, „Die Oberglogauer Osterspiele und Dramen”, „Obe­rschlesische Heimat”, 14/1918, z. 3, s. 24; tenże, Schloß Oberglogau, „Obe­rschlesische Heimat”, 16/1920, z. 2, s. 48.

2Th. Konietzny, „Die Oberglogauer Schloßbibliothek’', „Der Oberschle­sier”, 7/1925, z. 3, s. 187.

3F. Kaminsky, „Beiträge zur Geschichte des Oberschlesischen Buchbin­derei, Buchdruck, Buchhandels, Zeitungs und Bibliothekwesens bis 1815”, Breslau 1927, s. 46.

4E. Jabłońska, „Drukarnia zamkowa w Głogówku w XVII wieku na tle życia politycznego i kulturalnego jej właścicieli”, praca magisterska pod kierunkiem M. Burbianki, 1971, mps w Bibliotece Instytutu Biblioteko­znawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, sygn. 508M.

5tamże, s. 43

6wszystkie wiadomości na temat wyposażenia drukarni pochodzą z monografii E. Jabłońska, op. cit., s. 51

7J. Benzing, „Die Buchdrucker des 16. und 17. Jahrhunderts im deut­schen Sprachgebiet von ...”, Wiesbaden 1963, s. 346.

8 Th. Konietzny, „Die Schloßbücherei von Oberglogau, Schlesische Ge­schichtsblätter”, 1937, nr 3, s. 89-90

9Th. Konietzny, „Die Schloßbücherei...”, op.cit., s. 88

10E. Jabłońska, op. cit., s. 48

11Ewangelia wg św. Jana, rozdz. 6, wers 44.

12Sądząc po habitach i tonsurach są to franciszkanie, cieszący się spe­cjalnymi względami hrabiny.

13H. Hugo, „Pia Desideria”, Antwerpen 1632 - występuje tu podobny podział na działy, które noszą analogiczne tytuły; Votum VIII to transpo­zycja emblematu Suspiria XIII; Suspirium IV jest wiernym powtórze­niem emblematu Suspirium X.

 

Wykaz druków z oficyny zamkowej

1.GründlicherBericht von der Ober-Glogauischen Rebellion, welche wider den Wolgebohrnen Herrn, Herrn Georg von Oppersdorff, Frey Herrn ... Im anno 1616 vorgenamben, Seithero contiquirt, und itzo zu Rechtlichen Entschied auf..., [b. msca wyd.] 1625 - K 2, s. 89*;

2.Theatrumposthumi honoris Benignae Polyxenae Promnicianae S.Ri.Comitissae ab Opperstorff editum amore, sumptu, opera ... Georgii S.R.I. Comitis ab Opperstorff, Anno 1631, Superior Glogoviae 1631 - K 1, s. 187**; K 2, s. 89;

3.Michael Keller, Kurtze Widerlegung der übelwarnenden Sternwarnung, Oberglogau 1632 - K 1, s. 187, K 2, s. 90;

4.Urbarium der Ober-Glogauischen Herrschaft, wie sich dieselbe in dem Jahre 1635 beschrieben. Alles mit Wust und Willen des H. H. Georgen Grafen von Oppersdorff geschehen. Gedruckt zu Oberglogau durch Michael Rehekorn 1635;

5.Officium Passionis Domini Nostri Jesu Christi, Oberglogau 1636 - K 2, s. 89;

6.Munusculum Domus Lauretanae Glogoviensis anni 1636, Oberglogau 1636 - K 1, s. 187, K 2, s. 89;

7.Evangeliaet Epistolae, Superior Glogoviae 1637 - K 1, s. 187, K 2, s. 90;

8.AchillesGagliardi, Compendium Christianae Perfectionis, Oberglogau 1637 - K 2, s. 90;

9.Jacobi Bidermani ... Heroum epistolae Glogoviae Superioris in aula... Georgii S.R.J. Comitis ab Oppersdorff, A. D. 1640, Oberglogau 1640 - K 1 s. 187, K 2, s.90;

10.Litaniae de B. Virgine, quae Superioris Glogoviae diebus Sabatinis, Vigiliis et Festis B. V. cantari solent, Oberglogau 1640 - K 2, s. 90;

11.Extractum quorundam exemplorum, quae tum in disquisitionibus Magicis Martini Delrio e Societat. JESU Theologi, tum occasione corundem in alijs probatis authoribus reperientur. Impressum Glogoviae Superioris in aulla Illmi. Domini Georgii S.R.I. Comitis ab Oppersdorff etc., Anno M.DC.XLI. Per Joannem Kastner, 1641 - K 1, s. 187;

12.F.H. Sedulius, Sancti Bonaventurae Spéculum disciplinae ad Novitos et de profectu religiosorum. Item episola, memorialiaXXV..., Oberglogau 1642 - K 1, s. 187, K 2, s. 90;

13.Maria Mater Agonizantium ... Nissensi Sodalitati B. V. oblata ab... Georgio... Comité ab Oppersdorff consodali, Oberglogau 1642 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

14.P[ater] Melzer, Christliche Ehrengedechtnis geschehen bei der kläglichen Besingniss über die... Esther Barbara Gräffin von Oppersdorff und Gebohrne Gräffin von Meggaw ..., welche ihm Jahr 1644 den 20. Junii in dem Schloß Rattibor ihr zeitliches Leben geendet und zwischen fünff und sechs Uhr gegn dem Abendtt seliglich entschlaffen; auch nachmalss den 18. Julii abgesetzten Jahrs von Ratibor mit einem ansehnlichen Conduct und Beglaytung erhöbt und neben demselbigen über Landt nach Oberglogaw eben diesen Tag gegen der Nacht eingeführt worden, volgendes Tages aber ihn dem Collegiat und Thumbstifft zur Oberglogaw, herrlich zur erden bestattet und in dero Herrschafft gewöhnlichen Krufft beigesetzt worden, Oberglogau 1644 - K 2, s. 89;

15.Monumentum amoris, quod nobilitati... Esther Barbarae Comitissae ab Oppersdorff ... posuit Georgius S.R.J.C. ab Oppersdorff, Oberglogau 1645 - K 1, s. 188, K 2, s. 89;

16.Urbarium der Ober-Glogauischen Herrschaft, Oberglogau 1646 - K 1, s. 188, K 2, s. 89;

17.[Georg ab Oppersdorff], Mea Georgii Comitis ab Oppersdorff triginta annorum felicitas et infelicitas ... Glogoviae Superioris in ... Comitis typographia aulica, 1646-Kl, s. 188, K 2, s. 89;

18.Simone Alexandro Marschall, Gottseelige Gedächtnuß oder Tugenden des ... Georgii Ferdinandi Caroli Grafen von Oppersdorff, Oberglogau 1649 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

19.Kurtzer Aufsatz des unzeitigen, doch vernünftigen und schönen Todes Herrn Georgii Jungen Grafen von Oppersdorff, Oberglogau 1649 - K 2, s. 90;

20.Siegreicher Triumph der Keuschheit in Daphne der Nympher wieder dem Gott Apollo..., Oberglogau 1650;

21.Proprium Missarum solenniorum, 1650 - K 2, s. 90;

22.Christliche Leich und Lob Predig ... des Georgii Grafen von Oppersdorff, Oberglogau 1651 - K 2, s. 90;

23.Heroicarum virtutum Compendium ... Joannes Wolan Rector Glogoniensium scholarum, Oberglogau 1651 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

24.Agendapro Ecclesia collegiata S. Bartholomaei Glogoviae Superioris, Oberglogau 1652 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

25.Officium oder das Ambt der Heyligen Marter oder Karwochen, Oberglogau 1653 - K 2, s. 90;

26.WenceslausOtyk a Dobrzan, Fructus Missae, Oberglogau 1653 - K 2, s. 90;

27.Wenceslaus Otyk a Dobrzan, Signa Amoris Dei, Oberglogau 1653 - K 2, s. 90;

28.Publicatio purgatorii... authore Wenceslao Otyk, Oberglogau 1654 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

29.Elevationes mentis ad Deum et coelicolas authore Wenceslao Otyk a Dobrzan, SS. Theolog, Doct: Miss: Apost: in Silesia Canonico Superioris Glogoviae, et Parocho Freystadiensi, Glogoviae Superioris, Typis Illustrissimi Domini, D. Francisci Eusebii, S.R.J. Comitisab Oppersdorff etc., Per Joannem Castnerum, Anno 1654 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

30.AlloquiaAnimae authore Wenceslao Otyk a Dobrzan, Typis Illustrissimi Domini, D. Francisci Eusebii, S.R.J. Comitis ab Oppersdorff etc., Per Joannem Castnerum, Superior Glogoviae 1655 - K 1, s. 188, K 2, s. 90;

31.Sancti Ignatii Exercitia Spiritualia, Oberglogau - K 2, s. 90;

32.[opr. Georg von Oppersdorff], Unerhörte und unverschuldete Klage, Oberglogau - K 2, s. 89;

33.Florentinus Arndt, Extractus Genealogiae ab Oppersdorff, [b. msca wyd.] 1718 - K 2, s. 89-90;

 

Przypisy do wykazu druków:

* K 2 - Theophil Konietzny, „Die Schloßbücherei von Oberglogau, Schle­sische Geschichtsblätter”, 1937, nr 3-

**K 1 - Theophil Konietzny, „Die Oberglogauer Schloßbibliothek”, „Der Oberschlesier”, 7/1925, z. 3-

Artykuł ukazał się w Roczniku Głogóweckim - Portret 2000. Publikacja w serwisie Głogówek Online za zgodą TMG.

Zmieniony: Wtorek, 11 Czerwiec 2013 21:08