Głogówek Online
 
29 | 06 | 2017
Historia Ruth Goetz Drukuj
Historia - Artykuły i Opracowania
Autor: Małgorzata Devosges – Cuber   
Wtorek, 08 Marzec 2011 14:16

Amalie Goetz, Ruth Amalie Goetz, Maly Goetz, Ruth Goetz, Ruth Goetz von Schüching, Ruth von Schüching - pod tymi nazwiskami kryje się postać niezwykłej kobiety, popularnej przed II wojną światową, dziś zapomnianej scenarzystki niemego kina, pisarki, dziennikarki prasy codziennej i magazynów mody.

Życiorys i twórczość Ruth Goetz to temat mało rozpoznany, składający się z fragmentów i stosunkowo nielicznych źródeł. Trudności w łączeniu poszczególnych wątków jej twórczości wiążą się przede wszystkim z błędną, podawaną prawdopodobnie przez samą bohaterkę, datą urodzenia. Ukrywanie rzeczywistego wieku nie było w początkach XX stulecia niczym szczególnym, a zważywszy na realia epoki i powszechne oczekiwania wobec pojmowania „kobiecości” i rodzącego się kultu młodości, mogło stanowić dodatkowy atut w karierze zawodowej, z którego Goetz najprawdopodobniej skorzystała.

Ruth Goetz urodziła się 5. listopada 1880 roku w śląskim miasteczku Festenberg (dziś Twardogóra). Przy urodzeniu nadano jej imię Amalie. Prawdopodobnie niedługo później rodzina Goetzów zamieszkała w Głogówku. Ruth (Amalie) miała spędzić tu dzieciństwo, jednak większość jej dorosłego życia związana jest z Berlinem, który dawał szansę wykształcenia i kariery zawodowej młodym ludziom na niespotykaną wcześniej skalę. W 1905 roku jej nazwisko pojawiło się w dziale „literatura” na łamach przewodnika po stolicy Niemiec. W roku 1914 poślubiła inżyniera Otto Bienhoffa, jednak wciąż posługiwała się swoim panieńskim nazwiskiem, pod którym publikowała. Po raz drugi wyszła za mąż w roku 1921. Jej wybrankiem został Matthias Heinrich Ludwig Maria von Schüching. W następnych latach używała jednocześnie lub zamiennie obu nazwisk: Goetz oraz von Schüching.  

Śledząc twórczość Goetz na przestrzeni ponad trzydziestu lat nie sposób nie wiązać jej ściśle z realiami epoki, w której żyła i tworzyła. Już w pierwszych swoich publikacjach w wyraźny sposób zaznaczyła spektrum zainteresowań i tematykę, która będzie w dużym stopniu towarzyszyć jej dalszej twórczości – to zagadnienia piękna i estetyki, nierozerwalnie związane przede wszystkim z późniejszą aktywnością na polu mody. „Estetyzowanie” świata, określanie i wyznaczanie norm estetycznych przede wszystkim kobiecie „nowej epoki” stało się dla niej jednym z głównych zagadnień nowoczesności. „Drogę do piękna” wyznaczać będzie swoim czytelniczkom przez następne lata, stając się przewodniczką po świecie nowoczesności. Centralne miejsce we wszystkich aspektach jej twórczości zajmie kobieta; osadzona w nowej rzeczywistości, określająca swoje miejsce w społeczeństwie, stawiana przed nowymi wyznaniami, jakie niosły ze sobą radykalnie zmieniające się realia początku XX wieku. Jej bohaterkami będą przedstawicielki mieszczańskiej klasy średniej i wyższej; mieszkanki metropolii, młode dziewczyny poszukujące drogi życiowej, młode mężatki, arystokratki i kobiety aktywne zawodowo.

W 1909 roku ukazał się drukiem zbiór sześciu opowiadań Ruth Goetz pod wspólnym tytułem „Der Maister und andere Novellen”. Literatura popularna w wydaniu kieszonkowch zeszytów wychodzących co tydzień i prezentujących wybór współczesnej prozy w postaci nowel, opowiadań i krótkich powieści, cieszyła się ogromną popularnością na przełomie wieków. Przeznaczona była przede wszystkim dla młodych kobiet, „poruszała problemy wynikające ze specyfiki płci i podziału ról w społeczeństwie. Adresowana do młodych dziewcząt, samotnych matek i mężatek z klasy mieszczańskiej, wskazywała rozwiązania konfliktów moralnych i zaspokajała oczekiwania dużej grupy czytelników”. Twórczość literacka Goetz również tego czasu koncentrowała się na problemach współczesnej mieszczanki. Opowiadania i nowele pisane były z punktu widzenia kobiety i dla kobiet, które w przeżyciach bohaterek poszukiwały odbicia własnych doświadczeń.  

Podejmowana przez Goetz w tym czasie tematyka, zawarta często obok głównego nurtu literackiej fikcji jest dowodem na wyczulenie na aktualne problemy społeczne. Można przypuszczać, że losy bohaterek były w dużym stopniu odzwierciedleniem jej własnych dylematów, młodej niezależnej, aktywnej zawodowo kobiety, która rozpoczynała karierę w wielkim mieście. Na pewno też miała Goetz świadomość poglądów głoszonych przez ruchy kobiece na początku wieku, będąc chociażby uczestniczką Międzynarodowego Kongresu Kobiet, który się odbył w 1904 roku w Berlinie.

Twórczość Goetz tego czasu miała, obok aspektu czysto literackiego, charakter edukacyjny czy poradnikowy. Stanowiła zbiór wskazówek dla czytelniczek poszukujących najbardziej odpowiedniego dla tamtych czasów modelu życia. 

Początki związków Ruth Goetz z niemym filmem łączą się ze schyłkiem epoki wilhelmińskiej i początkiem republiki. Jako autorka poczytnych nowel, powieści i artykułów dla prasy codziennej, z pewnością spełniała wszystkie wymagania, by stać się wziętą scenarzystką tamtych czasów. Specyficzny charakter jej pracy sprawił, że mogła być autorką kilku scenariuszy w ciągu jednego kinowego sezonu. Scenariusze były naturalną konsekwencją jej twórczości stricte literackiej. W historiach pisanych dla kina odnaleźć można podobną tematykę, motywy, charakterystykę postaci i wątki dramatyczne. Również tutaj centralne miejsce zajmuje postać kobiety uwikłanej w skomplikowane realia epoki, pokonującej przeciwności losu, zmagającej się ze społecznymi uprzedzeniami. Twórczość filmowa przejęła w dużym stopniu zadania popularnej literatury, przenosząc na wielki ekran treść nowel i opowiadań.

Pierwsze samodzielne scenariusze Goetz powstały prawdopodobnie w 1916 dla reżysera Alwina Neußa, do filmów „Der Weg der Tränen” i „Streichhölzer, kauft Streichhölzer!”. Największą popularność przyniosły Goetz dwie wielkie produkcje, przy których współpracowała z Joe May’em: „ Veritas Vincit” i „ Die Herrin der Welt”. Melodramatyczna fabuła rozgrywająca się w bogatej historycznej scenerii, efektowne monumentalne sceny zbiorowe, odwołania do popularnych prawd i wartości, obsadzenie głównych ról: to wszystko, według ówczesnych krytyków filmowych stanowić miało o sukcesie historii współtworzonej przez Goetz. Krótko po premierze, film „Veritas Vincit” określany był jako jeden z największych w historii kina niemieckiego.  

Ruth Goetz brała udział w tworzeniu scenariuszy przynajmniej do trzech z ośmiu części „Die Herrin der Welt”, produkcji, która odniosła największy komercyjny sukces sezonu 1919/1920. Jednym z przykładów filmu, dla którego scenariusz powstał bezpośrednio na podstawie powieści Ruth Goetz był dramat w reżyserii Carla Wilhelma ”Die Langsame Tod. Die nach liebe schmachten” (1920). Jego główny temat stanowiło dążenie do przezwyciężenia praw upływającego czasu i osiągnięcia stanu wiecznej młodości. Bliższy realizmowi był o kilka lat późniejszy scenariusz do filmu „Die Kleine aus der Kofektion” (1924) w reżyserii Wolfganga Neffa. Ruth Goetz opracowywała scenariusz do filmu jako dziennikarka zajmująca się na co dzień tematyką mody, łączyła więc w jedno obie swoje profesje. Jako ekspertka stawała się autorką pożądanych przez widza scen przepychu i bogactwa towarzyszącego przemysłowi mody, a także obrazów jego mniej atrakcyjnej, ukrytej codzienności. Do zupełnie innego gatunku filmowego należy jeden z ostatnich zrealizowanych scenariuszy, dramat „Dirnentragödie”(1927). Historia upadłej kobiety współtworzona przez Goetz jest przykładem realizmu w niemieckiej kinematografii, pokazuje świat ukryty w ciemnych zaułkach przedmieść metropolii.

Obok popularnych gatunków kina i literatury, istotne znaczenie dla społecznych przemian w kwestii stylu życia i czerpania wzorców kulturowych miała ilustrowana prasa. Począwszy od wczesnych lat dwudziestych Ruth Goetz była stałą współpracownicą popularnych, wysokonakładowych magazynów o modzie. Sporządzała relacje na temat aktualnych trendów i doradzała czytelnikom w kwestiach poszukiwania stylu. Jej notatki na temat modowych nowości, zdrowia i urody ukazywały się na łamach ekskluzywnych magazynów lat dwudziestych, takich jak „Die Dame” („Mode Notizen”) (w latach 1923-25), następnie „Das Magazin” (1927) i „die neue linie” (1929-1931). Przede wszystkim jednak była od roku 1924 redaktorką naczelną „Moden Spiegel”. Przeglądając zawartość czasopisma, jego treści i szatę graficzną, łatwo dostrzec wyraźny obraz „Nowej Kobiety”. Określenie to, zdaje się być najwłaściwszym dla wizerunku kobiety jako takiej, prezentowanym i kreowanym przede wszystkim przez samą Goetz. Podstawowymi  i najbardziej widocznymi atrybutami „Nowej Kobiety” były: krótka fryzura (tak zwany bob) i spódnica odsłaniająca nogi. Miała to być osoba samowystarczalna, wykształcona i otwarta na świat. 

Na łamach tygodnika „Moden Spiegel” pojawiały się również artykuły dotyczące związków, porady małżeńskie i na temat życia rodzinnego. W styczniu 1930 roku Goetz zamieściła na łamach „Moden Spiegel” tekst, który można uznać za rodzaj manifestu poglądów dziennikarki. W artykule „Frauen, von denen man spricht...” tylko powierzchownie dotyka tematu mody, skupiając się na opisie współczesnej „kobiety jutra”, która powinna mieć własne zdanie i ambicje, niezależnie od męskiego punktu widzenia. „Kobieta jutra” nie może być tylko piękna, musi być również błyskotliwą rozmówczynią, ma być interesująca i dowcipna. Początek lat trzydziestych to ostatnie lata pracy Ruth Goetz dla wydawcy „Moden Spiegel”.  W 1931 roku jest główną organizatorką „targów mody”. W tygodniku pozostaje do 1933 roku.

W początku lat trzydziestych publikuje jeszcze Goetz książkę kucharską i poradniki dotyczące zdrowia i urody, w których zawiera zebraną przez lata pracy wiedzę. W 1932 roku opublikowana zostaje, prawdopodobnie ostatnia, powieść Goetz pt. „Einer Liebe Leidensweg”.  

Ruth Goetz przez ponad trzydzieści lat była aktywną współtwórczynią rodzącej się kultury masowej, zarówno w sferze popularnej literatury, jak filmu i prasy. Rok 1933 i przejęcie władzy przez nazistów, dramatyczne w skutkach dla całego świata, stały się także końcem jej niemieckiej kariery. Podzieliła los wielu twórców, jak ona, pochodzenia żydowskiego. W 1936 roku jej nazwisko znalazło się na liście ekspatriowanych z terenów Trzeciej Rzeszy. Ostatecznie wyemigrowała do Anglii. Jednak jej losy na emigracji jak i data śmierci pozostają jak dotąd nieznane.

Od redakcji: opracowanie powstało na podstawie artykułu Małgorzaty Devosges – Cuber, który ukazał się w „Roczniku Głogóweckim 2009”.  Artykuł ukazał się w lutowym ŻG.
Zmieniony: Wtorek, 08 Marzec 2011 14:21