Głogówek Online
 
29 | 05 | 2017
Tworzenie organów władzy i samorządu w Głogówku w latach 1945-1950 Drukuj
Historia - Artykuły i Opracowania
Autor: Dragomir Rudy   
Piątek, 21 Styczeń 2011 18:57

Zwycięskie walki wojsk radzieckich z wojskami hitlerowskimi, w wyniku których 19 marca 1945 r. zdobyto Głogówek, otworzyły nowy okres w dziejach Śląska Opolskiego. Toczące się działania wojenne spowodowały, że pełnię władzy na wyzwolonych terenach i w pasie przyfrontowym, przez okres trzymiesięczny sprawowały komendantury Armii Radzieckiej. Do ich głównych zadań należało utrzymanie bezpieczeństwa, uruchomienie linii komunikacyjnych, organizacja zaopatrzenia armii, likwidacja rozproszonych wojsk nieprzyjaciela i rozminowywanie terenu. Wojennym Komendantem miasta był Nikołaj Rudakow.

Wojsko sowieckie przebywało na tym terenie jednak do końca 1945 r. Po zdobyciu, Głogówek stał się miejscem rabunków, dokonywanych przez Armię Czerwoną. Demontowała ona ocalałe maszyny z zakładów przemysłowych, zabierano ludności zwierzęta hodowlane, dochodziło do częstych gwałtów i rozbojów, nie tylko na ludności niemieckiej, ale również na polskich osadnikach. Częstymi przypadkami były strzelaniny i zabójstwa dokonywane przez Rosjan. W mieście utworzono samoobronę chłopską przed postępowaniem wojsk sowieckich. Znane są przypadki morderstw w Nowych Kotkowicach, Biedrzychowicach czy w samym Głogówku. Z powodu braku dokumentów można przypuszczać, że zabójstw było więcej.

Postępowanie „wyzwoliciela” w dużej mierze było przyczyną niewielkiego osiedlania się Polaków w mieście. Sprawą najpilniejszą okazała sie doraźna organizacja MO, w celu zapewnienia bezpieczeństwa ludności i zabezpieczenia magazynów oraz tworzących się zakładów pracy przed szabrownikami. Już w maju uruchomiono w mieście posterunek MO, który na dzień 1 listopada liczył 7 ludzi. Pierwszym komendantem milicji mianowano Józefa Mirka. Głogówek znalazł się w nowo utworzonym Województwie Śląsko-Dąbrowskim. Najważniejszą sprawą komunistycznych władz nowo powstającego państwa polskiego było zbudowanie administracji państwowej na nowych terenach. W dniach od 3 do 7 maja 1945 r. Komitet Wojewódzki Polskiej Partii Robotniczej wysłał do Głogówka pierwsze grupy operacyjne, w celu zorganizowania administracji i utworzenia komórek partyjnych. 8 maja 1945 r. z Katowic, przybył pierwszy burmistrz naszego miasta Józef Tyrała, który za zgodą radzieckiego komendanta wojskowego, zorganizował nie tylko podległą mu administrację miejską (mieściła się ona na ul. Zamkowej, z powodu zniszczeń ratusza), ale i inne urzędy, formalnie nie podlegające burmistrzowi i władzom miejskim, między innymi mianował naczelnika poczty, a nawet utworzył urząd swojego zwierzchnika-starosty.

Zasadniczą powinnością władz było przeprowadzenie akcji osadniczej, weryfikacji miejscowych Polaków, a przede wszystkim wysiedlenie ludności niemieckiej. Należało także uruchomić nieczynne zakłady przemysłowe by przygotować miejsca pracy dla osadników. Start był bardzo ciężki: brak odpowiedniej ilości środków żywnościowych, poważne zniszczenia części domów i zabudowań gospodarczych na przedmieściach, niedostateczna opieka lekarska, brak środków medycznych, zaminowanie pewnej części użytków rolnych, zniszczone drogi komunikacyjne i linie wysokiego napięcia, prawie zerowy stan inwentarza żywego - w takich warunkach przyszło budować podstawy nowego ustroju. Komendant wojenny kapitan Rudakow w okresie od 23 czerwca 1945 r. do 13 lipca 1945 r. oddał 40 przedsiębiorstw nowym władzom miejskim. Znajdowały się one w bardzo złym stanie, ponieważ wojska radzieckie zdemontowały i wywiozły częśc maszyn i urządzeń w głąb Rosji sowieckiej, dlatego poważnym problemem był rozruch i produkcja nowych zakładów pracy. Dla niektórych potrzebne były miesiące, a nawet w niektórych przypadkach lata. Pierwszym uruchomionym zakładem była rzeźnia miejska, kolejne to: warsztat mechaniczny, stolarnia, cukrownia „Głogówek”, mleczarnia.

W mieście zorganizowano także siedzibę Urzędu Bezpieczeństwa Państwowego. Mieściła się ona w pomieszczeniach posterunku MO. Wiezienie UBP znajdowało się w byłej „Grosche Villa”. Aresztowania przeprowadzano według wskazań niemieckich informatorów. Podczas przesłuchań oskarżonych zeznania wymuszano biciem. Zdarzały się również śmiertelne pobicia. Bardzo specyficznym urzędem w pierwszych dniach po zakończeniu działań zbrojnych był Państwowy Urząd Repatriacyjny (PUR).Taki inspektorat powstał w Głogówku pod koniec maja 1945 r. Jednym z pierwszoplanowych jego zadań, było przeprowadzenie akcji osadniczej. Planowe kierowanie akcją okazało się w ówczesnym czasie niemożliwe. Brakowało środków transportowych dla przybywających osadników, głównie repatriantów. 26 lipca 1945 roku nastąpiła zmiana na stanowisku burmistrza miasta i gminy Głogówek. Miejsce Józefa Tyrały zajął Ludwik Stanisławczyk, wiceburmistrzem został Bolesław Stopień. Administracja działająca na terenie miasta i gminy, musiała się zmagać z zadaniami nie mającymi precedensu w historii, takimi jak: walka z podziemiem politycznym i wojskowym, rozbestwieniem wojsk radzieckich, zorganizowaniem ruchów migracyjnych, przeprowadzeniem nacjonalizacji przemysłu i reformy rolnej.

Pierwszym organem samorządu terytorialnego na ziemi głogóweckiej była Miejska Rada Narodowa. Jej pierwsze zebranie odbyło się 22 marca 1946 r. Rada stała się organem planowania działalności publicznej oraz kontroli nad rządowymi i samorządowymi organami wykonawczymi. Pierwszym przewodniczącym MRN został Jan Rudy. Głogówek otrzymał do Powiatowej Rady Narodowej 6 mandatów (dziś 4), w tym po 3 dostali przedstawiciele Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej(PPS). Skład rad narodowych ulegał pewnym wahaniom. Początkowo zdominowane były przez działaczy PPR i PPS. Dopiero w 1947 r. skład rad w gminach powiatu prudnickiego zdominowali politycy bezpartyjni, po czym w 1948 r. do głosu doszli znów PPR-owcy.

PRZYNALEŻNOŚĆ PARTYJNA RADNYCH ZIEMI PRUDNICKIEJ W LATACZ 1949 - 1948 
Szczeble Rad NarodowychPaździernik 1946Czerwiec 1947Grudzień 1948
Przynależność PartyjnaPrzynależność PartyjnaPrzynależność Partyjna
OgółemPPRPPSSLSDBez partyjniOgółemPPRPPSSLSDBez partyjniOgółemPPRPPSSLSDBez partyjni
Powiatowa Rada Narodowa36910543737813646541122867
Gminna Rada      Narodowa1864141341258335638948171383019877501363

Źródło: Archiwum Państwowe w Katowicach, PPR, sygn. 1/VI/405, ankiety sprawozdawcze KP PPR w Prudniku z lat 1946 – 1948, k.7

 

 

Na kolejnego burmistrza miasta wybranego przez zgromadzenie MRN w 1946 r. wyznaczono Wiktora Lesia. Sprawność administracji i samorządu miejskiego była często kontrolowana przez władze nadrzędne. Przykładowo, już 13 sierpnia 1945 r. na inspekcji w mieście przebywał gen. Aleksander Zawadzki, wojewoda województwa Śląsko-Dąbrowskiego, natomiast struktury MRN kontrolował wicewojewoda Arka Brożek 29 czerwca 1949 r. Ponadto każdego roku Powiatowa Komisja Kontroli Społecznej i samorządu gminnego. Przyczyną tak częstych” wizyt” była opieszałość władz miejskich w wykonywaniu poleceń, m.in.  opóźniano likwidację w mieście i gminie śladów niemczyzny.

 

 

Artykuł ukazał się w styczniowym numerze Życia Głogówka.

Zmieniony: Piątek, 21 Styczeń 2011 19:13